UTJECAJ RELIGIOZNOSTI NA PSIHIČKO SAZRIJEVANJE I ZDRAVLJE ADOLESCENATA*
Izet Pajević
Psihijatrijska klinika,Univerzitetski Klinički centar Tuzla, Medicinski fakultet, Univerzitet u Tuzli,
75 000 Tuzla, Bosna i Hercegovina ,

Sažetak

Savremena istraživanja nedvojbeno pokazuju da se više mentalne funkcije razvijaju u najvećoj mjeri pod utjecajem društvenih i kulturnih činilaca. Religioznost, kao jedan od nesumnjivo bitnih varijabli među tim činiocima, nije u tom kontekstu posebno zanansveno elaborirana niti je ozbiljnije ispitavina njen utjecaj na psihički razvoj čovjeka, pa tako i na psihički razvoj tokom adolescencije. Ljudsko društvo se danas suočava sa velikim brojem problema koji su, preme mišljenju sve većeg broja priznatih svjetskih eksperata za mentalno zdravlje, posljedica duhovne i moralno-etičke degradacije čovjeka. Ovakvi trendovi se posebno negativno odražavaju na psihičko zdravlje tokom adolescencije, tako da je ovaj osjetljivi period ljudskog života u posljednje vijeme u fokusu interesa istraživača različitog usmjerenja.

Dosadašnji vrlo mali broj istraživanja koja se bave utjecajem religioznosti na mentalno zdravlje, i još manji broj onih koji su fokusirani na odnos religioznosti i psihičkog razvoja i sazrijevanja mladih, kao i aktuelnost tih pitanja, predstavlja značajan podsticaj za istraživačke poduhvate u tom pravcu.

Osnovni cilj ovog istraživanja je da se utvrdi da li religioznost utječe na psihičko sazrijevanje i zdravlje adolescenata, kakva je priroda tog utjecaja, putem kojih mehanizama se taj utjecaj ostvaruje i kako se odražava na strukturu same ličnosti, a samim tim i na psihičko zdravlje.
Uzorak je sačinjavalo 240 psihički i fizički zdravih srednjoškolaca oba pola koji su podjeljeni u odgovarajuće grupe izjednačene po spolu (muški, ženski), životnoj dobi (mlađi 15, a za starije 18 godina); uspjehu u školi (vrlo dobar prosječan uspjeh); vladanju (odlična prosječna ocjena); porodičnoj strukturi (kompletna porodica sa zadovoljavajućim porodičnim odnosima) i nivou izloženosti psihosocijalnom stresu (nisu bili izloženi specifičnim traumatizirajućim događajima). Eksperimentalna grupa je sačinjana od ispitanika koji su visoko religiozni i praktično ispoljavaju svoju religioznost a kontrolna od ispitanika koji imaju nizak nivo religioznosti i praktično ne ispoljavaju svoju religioznost. Za selekciju uzorka korišten je instrumentarij kojim je procjenjen religiozni, moralni i socijalni profil ispitanika a za procjenu strukture ličnosti standardni psihometrijski testovi (FPI, PIE, OM) kojima je procjenjen profil ličnosti, emocionalni profil i odbrambenu usmjerenost ispitanika.

Satistička obrada je rađena u SPSS 10.01 programu, a od statističkih metoda korišten je t-test, Hi-kvadrat test, i složena analiza varijance. Dobijeni rezultati su potvrdili postavljenu radnu hipotezu da religioznost ima pozitivan utjecaj na psihičko zdravlje i sazrijevanje adolescenata. Religioznost pozitivno utiče na sazrijavanje u adolescentnoj dobi, u tom smislu što doprinosi njegovoj revnomjernosti, harmoničnosti, kanalisanju psihičke energije u pravcu prepoznavanja i učvrščivanja istinskog identiteta čime se stvaraju uslovi za formiranje cjelovite, integrisane, postojane, samosvjesne i dobro prilagodljive ličnosti. Ona stvara prirodniji ambijent za odvijanje procesa psihosocijalnog sazrijevanja tokom adolescencije, omogućava brži i kvalitetniji proces socijalizacije, jača sklonost ka usvajanju društvenih normi i pravila ponašanja. Pruža precizne kognitivno-bihejvioralne obrasce kako treba postupati u životnim situacijama koje mogu dovesti do neadekvatnog ili neodmjerenog emocionalnog reagovanja, neprimjerenog ponašanja i destabilizacije psihičkog stanja, da bi se spriječile trajne negativne posljedice na psihičko zdravlje.

Nedvojbeno je pokazano da se kod visokoreligioznih ispitanika u manjoj mjeri javljaju faktori kao što su: unutrašnji konflikti, frustracije, strah, strepnja, psihička trauma, povreda samopoštovanja, disbalans psihičke homeostaze, i da se negativna psihička energija neutralizira na zdraviji i efikasniji način. Time se postiže adekvatnija procjena situacije u kojoj se objekat zadesi, racionalnije raspoređivanje i iskorištavanje psihičke energije, brža socijalizacija, veća otpornost na frustraciju, efiksnije prevazilaženje konfliktnih situacija, veće zadovoljstvo, izraženija težnja ka višim ciljevima. Visokoreligiozni ispitanici su manje anksiozni, manje depresivni, manje agresivni i u manjoj mjeri podložni devijantnim bihevioralnim obrascima.

* Pajević I. Utjecaj religioznosti na psihičko sazrijevanje i zdravlje adolescenata. Doktorska dizertacija. Medicinski fakultet Univerziteta u Tuzli, 2003. (Mentor: Prof. dr. O. Sinanović).