Tuzla, Bosnia and Herzegovina, August 13 – 15, 1999

UTICAJ SA RATOM POVEZANIH STRESNIH FAKTORA NA KRIVIČNO
DJELO - UBISTVO

Alija SUTOVIĆ ¹ Osman SINANOVIĆ, ¹ Wayne ANDERSON ²

¹ Psihijatrijska klinika, Univerzitetski klinički centar u Tuzli,
75 000 Tuzla, Bosna i Herzegovina,
² Univerzitet Missouri, Columbia, SAD

Rat u Bosni je izmedju ostalog imao i poseban uticaj na krivično djelo-ubistvo. Zemlja je bila podijeljena, mnogi njeni dijelovi bili su podvrgnuti procesu “etničkog čišćenja” a nad narodom je vršen genocid. Čak i oni dijelovi zemlje pod kontrolom legitimne bosanske vlade bili su međusobno odvojeni i zapravo izolirani jedni od drugih. Unutar tih područja život (pa i ubistva) odvijali su se na različit način. Ova studija pokriva slučajeve namjernih ubistava i nasilja sa smrtnom posljedicom (isključujući ubistvo iz nehata) u tuzlanskoj regiji, u periodu 1984-1991. i 1992-1993. godine koji su bili predmet sudsko-psihijatrijskog vještačenja. Formirana su dva uzorka, svaki po 50 slučajeva: “prijeratni” i “ratni” uzorak. Sa aspekta prava ovi uzorci su isti. Za svaki pojedinaččni slučaj traženo je sudsko-psihijatrijsko vještačenje od nadležnog Suda nakon ćega je uslijedila posjeta pregled i ispitivanje okrivljenog u zatvoru. Statistički su analizirani sociodemografski podaci, neke kriminološke i neke kliničke karakteristike kao i neke okolnosti krivičnog djela. Prije rata 66% ubistava desilo se tokom hladnih mjeseci, tokom zime ili u rano proljeće; Tokom rata 70% ubistava desilo se tokom ljeta i jeseni. Skoro polovina prijeratnih ubistava (48%) počinjena je tokom vikenda dok je distribucija ratnih ubistava po danima u sedmici “normalna”. Jedna od najznačajnijih razlika jeste oružje ili metod izvršenja ubistva: vatreno oružje je korišteno kod 84% ratnih ubistava dok je kod prijeratnih dominiralo “hladno” oružje (82%). Uzorci su poređeni i po prisustvu tipično ratnih faktora i stanja kao što je manjak sna i stresni događaji ali su ovi faktori nađeni takođe i u mirnodopskom uzorku. Posebno je naglašena uloga alkohola u ubistvima i spomenuta je povezanost alkohola i mnogih drugih varijabli.

Ključne riječi: Rat - Stres – Ubistvo

Reference:

1. Lester D (1993) The effect of War on Crime. Psychological Reports 73:381-382.
2. O’Brien SL (1994) What will be the Psychiatric Consequences of the War in Bosnia? Br J Psychiatry 164: 443-447.
3. Sutović A (1996) Kliničke i psihodijagnostičke karakteristike boraca sa posttraumatskim stresnim poremećajem. Magistarski rad. Medicinski fakultet Univerziteta u Tuzli (Mentor: Prof. dr. sci. Osman Sinanović)