6^th International Congress of the WIAMH

Tuzla, Bosnia and Herzegovina, August 13-15, 1999.

MOGUĆNOSTI REDUCIRANJA RATNE TRAUMATIZACIJE KOD DJECE PREDŠKOLSKOG UZRASTA UZ POMOĆ PSIHOSOCIJALNE PODRŠKE

Džemal ŠESTAN i Osman SINANOVIĆ

Dom zdravlja Tuzla,
Psihijatrijska klinika, Univerzitetski klinički centar Tuzla,
75 000 Tuzla, Bosna i Herzegovina

Rat predstavlja izuzetno težak traumatski događaj dovodeći do različitih gubitaka, odvajanja ljudi, njihovog ranjavanja, te teških fiziččkih i psihičkih patnji cjelokupnog stanovništva. U posebno teškom položaju su djeca. U ovom saopštenju iznose se rezultati istraživanja koje je imalo za cilj da da se utvrdi mogućnost reduciranja ratne traumatizacije kod djece predškolskog uzrasta i njihovih majki uz pomoć organizovane psihosocijalne podrške. Primijenjeni oblici psihosocijalne podrške su bili: kontinuirana edukacija vaspitača iz područja razvojne psihologije i ratne traume; psihoterapijski tretman djece sa teškoćama adaptacije sukladno njihovom uzrastu; savjetovališni rad sa majkama kroz idividualni pristup i rad u manjim grupama; konsultativna pomoć psihologa vaspitačima kroz svakodnevne razgovore. Organizovani psihosocijalni tretman je trajao 10 mjeseci. Ispitivane su tri grupe sa po 32-oje prognaničke djece uzrasta od 6-7 godina i njihove majke, odabrana po metodi slučajnog izbora. Prvu grupu su činila djeca uključena u obdanište sa organizovanom psihosocijalnom podrškom. U drugoj grupi su bila djeca iz obdaništa bez organizovane psihosocijalne podrške, a treću grupu si ččinila djeca koja niti su bila u obdaništu niti imala bilo kakav vid organizovane podrške. Primijenjivan je adaptirani Upitnik za traumu i simptome (UTS) za praćenje dječije traume, te Skala za ispitivanje stresnih događđaja (PTSS-10) u majki ispitivane djece. Testiranje je izvršeno prije početka tretmana, polovinom i na kraju tretmana. Dobiveni rezultati su ukazali na značajno veće reduciranje simptoma tramatizacije kod ispitivane djece koja su bila uključčena u obdaništa u kojima je bila organizovana psihosocijalna podrška u odnosu na druge dvije grupe (p < 0,01), kao i značajno smanjenje simptoma traumatizacije kod njihovih majki, u odnosu na majke druge dvije grupe ispitivane djece (p < 0,05). Najnepovoljnija situacija je bila kod djece i njihovih majki kod kojih nije bilo organizovane psihosocijalne podrške, odnosno kod treće grupe djece koja nisu bila uključena u obdanište.

Ključne riječi: Rat – Traumatizacija – Djeca – Majke – Psihosocijalna podrška

Literatura:

1. Ajduković D (1995) Psihosocijalna pomoć djeci – Zašto je potrebna psihosocijalna pomoć. U: Ajduković D (urednik): Programi psihosocijalne pomoćći prognanoj i izbjegloj djeci. Zagreb: Društvo za psihološku pomoć, 5-6.
2. Ćatić B, Sinanović O, Pašagić I (1996) Traumatic reactions of children in a Tuzla orphanage. The Book of Abstracts of the 1^st European Conference on Traumatic Stress in Emergency Services, Peacekiping Operations and Humanitarian Aid Organisations, Sheffield, England, p.8.