PROGNOZA PLUĆNOG KARCINOMA

Cjelokupno preživljavanje od plućnog karcinoma iznosi oko 10%. Stadij bolesti zasnovan na TNM sistemu je neuporedivo najznačajniji faktor u određivanju preživljavanja pacijenata oboljelih od plućnog karcinoma. Internacionalni sistem za određivanje stadija plućnog karcinoma, koji koristi Američki Komitet za rak i Internacionalna Unija za borbu protiv raka, obezbjeđuje reproducibilan metod za dokumentovanje anatomskog širenja plućnog karcinoma baziranog na T (veličina primarnog tumora i invazivnost), N (nodalne metastaze) i M (prisustvo ili odsustvo udaljenih metastaza) sistemu. Stadij je zasnovan na TNM klasifikaciji a pacijenti u istoj grupi stadija bolesti imaju sličnu prognozu i terapijski izbor lijekova. Općenito, što je veći stadij (ili T, N, ili M individaualno), to je lošija prognoza.

TNM klasifikacija može biti klinička, zasnovana na kliničkom ili radiološkom nalazu; ili patološka, zasnovana na pregledu resekcionog materijala od strane patologa. Kriteriji TNM klasifikacije su isti kako za klinički, tako i za patološki staging.

INTERNACIONALNA TNM KLASIFIKACIJA KARCINOMA PLUĆA (1997)^1,2

U ocjeni anatomske proširenosti, zahvaćenosti limfonoda i prisutnosti udaljenih metastaza, služimo se TNM klasifikacijom:

Primarni tumor

T0 – Nema vidljivog primarnog tumora

TX – Primarni tumor se ne može utvrditi, ili tumor dokazan prisustvom malignih stanica u sputumu ili bronhijalnom ispirku, ali se ne vidi radiološki ili bronhoskopski.

TIS – Carcinoma in situ

T1 - Tumor manji od 3 cm u najvećem promjeru, okružen plućima ili visceralnom pleurom, bez bronhoskopski vidljive invazije proksimalnije od lobarnog bronha (tj. nije u glavnom bronhu).

T2 - Tumor bilo koje od slijedećih veličina ili proširenosti:

• Više od 3 cm u najvećem promjeru
• Zahvata glavni bronhus; 2,2 cm distalno od karine
• Zahvata visceralnu pleuru
• Združen sa atelektazom ili opstruktivnim pneumonitisom koji se širi do hilarne regije ali ne zahvata sama pluća.

T3 - Tumor bilo koje veličine koji direktno zahvata bilo koju slijedeću strukturu: zid grudnog koša, dijafragmu, medijastinalnu pleuru, parijetalni perikard; ili tumor u glavnom bronhu manje od 2 cm udaljen od karine, ali ne zahvata karinu; ili pridružena atelektaza ili opstruktivni pneumonitis zahvaćenog pluća.

T4 – Tumor bilo koje veličine koji zahvata slijedeće: medijastinum, srce, velike krvne sudove, traheju, ezofagus, kralješke, karinu; ili tumor sa malignim pleuralnim ili perikardijalnim izljevom, ili sa satelitskim tumorskim nodulom(ima) unutar ipsilateralnog lobusa pluća sa primarnim tumorom.

Zahvatanje limfonoda

N0 – Nema metastaza u regionalnim limfonodima.

N1 – Metastaze u ipsilateralnim peribronhijalnim i/ili ipsilateralnim hilarnim limfonodima, i intrapulmonalni limfonodi zahvaćeni direktnim širenjem primarnog tumora.

N2 – Metastaze u ipsilateralne medijastinalne i/ili subkarinalne limfonode.

N3 – Metastaze u kontralateralne medijastinalne, kontralateralne hilarne, ipsilateralne ili kontralateralne skalenske, ili supraklavikularne limfonode.

Metastaze

M0 – Nema vidljivih udaljenih metastaza.

M1 – Postoje udaljene metastaze.

STADIJI PLUĆNOG KARCINOMA

Prije izbora najboljeg tretmana potrebno je prvo evaluirati stadij plućnog karcinoma. Stadiji plućnog karcinoma se odnose na to da li se karcinom proširio u pluća i/ili u ostale organe. Hirurški tretman, kemoterapija, iradijaciona terapija se mogu koristiti u terapiji plućnog karcinoma, ali, da li ih koristiti individualno ili u kombinaciji, je određeno time koliko je karcinom uznapredovao.

Postoje 4 stadija plućnog karcinoma:

Stadij I: Karcinom je lokaliziran jedino u plućima, i nije se proširio na limfonode. Hirurško odstranjenje tumora se preporučuje, što je uspješno za većinu pacijenata. (Bez obzira što ovo zvuči ohrabrujuće, na žalost kod većine ljudi se karcinom ne dijagnosticira u ovom stadiju, pošto simptomi često nisu dovoljno izraženi da bi se posumnjalo na karcinom).

Stadij II: Karcinom se proširio na susjedne limfonode. Ovisno o veličini limfonoda na CT-u grudnog koša, mogu se preporučiti dodatni testovi, kao što je medijastinoskopija kojom se izvodi biopsija limfonoda. Medijastinoskopijom se može odrediti da li su limfonodi zahvaćeni karcinomom, ili su povećani jedino zbog upale udružene sa karcinomom. Ukoliko ovaj postupak pokazuje jedino minimalne tragove karcinoma u ovim limfnim čvorovima, preporučuje se hirurško odstranjenje glavnog tumora uz propratnu iradijaciju i/ili kemoterapiju limfonoda.

Stadij III: Karcinom se proširio na limfonode u plućima. Stadij III ima dva “tipa”:

Ukoliko se radi o usamljenoj tumoroznoj masi, to je stadij III-A. Većina doktora će preporučiti započinjanje tretmana za stadij III-A sa kemoterapijom, ili kombinacijom kemoterapije sa iradijacionim tretmanom. Zatim, ovisno o uspješnosti ovog tretmana, može se odstraniti preostali tumor hirurškim putem.

Ova kombinacija kemoterapije sa hirurškim tretmanom ili iradijacijom nudi najbolje mogućnosti liječenja. Ukoliko se karcinom u grudnom košu proširio na više od jednog područja, naziva se stadijem III-B.

Većina doktora ne preporučuje hirurški tretman za stadij III-B. Kombinacija kemoterapije i iradijacije je obično od najveće koristi.

Stadij IV: Ovo je najuznapredovaliji stadij plućnog karcinoma. Karcinom se proširio u udaljene dijelove tijela – u jetru, kosti, mozak, ili neki drugi organ. Većina doktora je saglasna da za stadij IV kemoterapija predstavlja najefikasnije liječenje.

TNM KLASIFIKACIJA I STADIJI :

Nakon selekcije bolesnika prema histološkom tipu i proširenosti bolesti, procjenjuje se opšte stanje bolesnika, odnosno "perfomance status”. Ta je procjena podložna subjektivnom faktoru, pa se koristimo klasifikacijom prema Karnofskom: