Mevludin HASANOVIĆ, Izet PAJEVIĆ (Tuzla)

NEKI SOCIJALNI, KULTURNI I ISTORIJSKI ASPEKTI PREVENCIJE ALKOHOLIZMA U SJEVERNOISTOČNOJ BOSNI

Iako je štetno djelovanje alkoholnih pića već davno uočeno, relativno kasno su se počele poduzimati organizovane društvene mjere u ciju suzbijanja prekomjernog konzumiranja alkoholnih pića. U početku su bile isključivo represivne mjere kroz vjerske i sekularne propise ili kroz moralno vaspitne pouke i preporuke. Rijetki su stručnjaci koji su se javno oglasili protiv ove pošasti po porodicu, društvo i svakog pojedinca koji je postao žrtva alkoholizma. Trezvenjačka društva su u našim krajevima počela sa osnivanjem i radom krajem devetnastog i početkom dvadesetog stoljeća. Autori su dali historijski pregled osnivanja društvenih i strukovnih institucija koje su se stavile u borbu protiv alkoholizma na prostoru sjeveroistočne Bosne slijedeći definiciju Svjetske zdravstvene organizacije, da je alkoholizam bolest, a alkoholičar bolesnik. Kroz periode prije prvog svjetskog rata, između dva svjetska rata, period narodnooslobodilačke borbe 1941-45. godine i poslijeratnog socijalističkog zanosa do posljednjeg rušilačkog rata 1992-95. godine. U ovom periodu se evidentira uzlazna linija razvoja organizovane borbe protiv alkoholizma kako u bivšoj državi Jugoslaviji tako i u njenom dijelu Republici Bosni i Hercegovini, odnosno uže u regiji sjeveroistočne Bosne. Posljednji rat je devastirao sve pretpostavke društvenopolitičke organizacije i međuljudskih odnosa a time i osnove organizacije sredstava i ljudskih resursa u zaštiti zdravlja stanovništva, tako da su prestale sa radom sve strukture za društvenu podršku alkoholičarima i njihovim porodicama, osim medicinskih ustanova koje su pitanje alkoholiziranja tretirale uz sve ostale medicinske probleme pripadajućeg stanovništva. Tokom rata su zbog visoke traumatizacije boračke i civilne populacije nastupile brojne posttraumatske posljedice, na koje pojedinci traže olakšanje u samomedikaciji zloupotrebom alkoholnih pića, što problem alkoholiziranja i njegovih posljedica bitno pogoršava. Nakon ovog tragičnog rata se redefinišu mnogi društveno-politički odnosi tako i pitanje funkcionalnije organizacije zdravstva, što ima kao posljedicu traženje novih formula za uspješno suočavanje sa veoma ozbiljnim problemom alkoholiziranja u poratnoj situaciji na regionu današnjeg Tuzlanskog kantona.
Ključne riječi: socijalni, kulturni, istorijski, trezvenjački, Crveni krst, poslijeratna kriza

SOME SOCIAL, CULTURAL AND HISTORICAL ASPECTS OF ALCOHOLISM PREVENTION IN NORTHEAST BOSNIA

Although the harmful effects of alcohol have long been observed, organized social measures for the prevention of excessive consumption of alcoholic beverages were taken relatively late. In the beginning they were purely repressive measures through both religious and secular laws of through moral lessons and educational rercommendations. There are not many experts who have publicly advertised against this scourge of the family, society and every individual who became a victim of alcoholism. Teetotaler societies in our country began with the establishment and work at the late 19th and early twentieth century. The authors provide a historical overview of societal and professional institutions that fight against alcoholism in the area of northeast Bosnia following the definition of the World Health Organization, that alcoholism is illness and alcoholic is a patient. Through the period before World War II, between the two world wars, the national liberation struggle period from 1941 to 1945, and the post-war socialist enthusiasm to the last war from 1992 to 1995.
During this period, the upward development of the organized struggle against alcoholism is documented in the former Yugoslavia and its part of the Republic of Bosnia and Herzegovina - the region of northeast Bosnia. The last war has devastated all the assumptions of the socio-political organization and interpersonal relations and thus the basis of funds organization and human resources for the protection of public health. In this way the structures of social support to alcoholics and their families were closed, except medical facilities that have treated the issue of alcohol consumption beside all other medical issues of the population.
During the war, due to high trauma of veteran and civilian populationa, a number of posttraumatic effects appeared, which lead to people seeking release in self-merdication by alcohol abuse, worsening the issues of alcoholism and its aftermaths. After this tragic war many of the socio-political relations and the issue of functional organization of health is redefined, which resulted in search for new formulas of successful dealing with very serious drinking problem in the postwar situation in the region of Tuzla Canton.
Keywords: social, cultural, historical, teetotaler, postwar crisis

Doc. dr. med. sc. Mevludin Hasanović, neuropsihijatar, Prof. dr. med. sc. Izet Pajević, neuropsihijatar, Klinika za psihijatriju, Univerzitetski klinički centar Tuzla, Medicinski fakultet, Univerzitetau Tuzli, 75 000 Tuzla, Bosna i Hercegovina